FE POIS

FE POIS

FE POIS

Ogólna charakterystyka. Grądy to wielogatunkowe i wielopiętrowe lasy liściaste, zajmujące w Polsce szerokie spektrum siedlisk świeżych i wilgotnych, o umiarkowanej żyzności, na glebach rdzawych, płowych, brunatnych, czarnych ziemiach lub glebach opadowo glejowych. Dominantem w dolnym piętrze drzewostanu jest zwykle grab, któremu towarzyszą dąb szypułkowy, lipa drobnolistna, klon pospolity, jesion, a w północno-wschodniej Polsce także świerk. W runie liczne są geofity, tworzące charakterystyczny dla siedliska aspekt wiosenny. Lasy tego typu są bardzo zróżnicowanie ekologiczne, a w ich obrębie wyróżnia się podzespoły grądów wysokich, położonych np. na wierzchowinach wzgórz i pagórków morenowych, typowych i niskich, z nawiązaniami florystycznymi i przestrzennymi do łęgów jesionowo-olchowych. Na obszarze Polski grądy są najważniejszym typem roślinności potencjalnej. W północno-wschodniej części kraju największe powierzchnie najlepiej zachowanych grądów chronione są w Puszczy Białowieskiej, a także Boreckiej, Knyszyńskiej i Rominckiej.

Charakterystyka i występowanie w obszarze PLH 200002 Narwiańskie Bagna. Siedliska grądów związane są z autogenicznymi glebami piaszczystych wyniesień mineralnych, tworzących swoiste wyspy siedliskowe w obrębie zatorfionego dna doliny Narwi. Sporadycznie spotykane są także w krawędziowej części doliny. Lasy tego rodzaju należą do zespołu Tilio-Carpinetum i reprezentują typ grądów wysokich. W płatach grądów występuje od 24 do 43 gatunków roślin, średnio 31. W drzewostanie dominuje zwykle dąb szypułkowy, z domieszką lipy drobnolistnej, osiki i brzozy brodawkowatej. Warstwa krzewów jest urozmaicona i obejmuje w sumie 9 gatunków, takich jak czeremcha zwyczajna, kruszyna, lipa drobnolistna, szakłak i trzmielina zwyczajna. Spośród zielnych gatunków charakterystycznych klasy Querco-Fagetea najczęściej rejestrowano kłosownicę leśną Brachypodium sylvaticum, kokoryczkę wielokwiatową Polygonatum multiflorum, perłówkę zwisłą Melica nutans, wiechlinę gajową Poa nemoralis i zawilca gajowego Anemone nemorosa. W grądach występują także miodownik melisowaty Melittis melissophyllum i przylaszczka Hepatica nobilis. Drzewostan grądów w Narwiańskim Parku Narodowym jest w wielu miejscach silnie prześwietlony, a ich skład gatunkowy odkształcony w wyniku dawnego użytkowania rolniczego, a także izolacji. W wielu miejscach lasy grądowe w dolinie Narwi silnie nawiązują do dąbrów świetlistych typu 91I0. Jest to związane z silną presją roślinożerców, okresowymi pożarami i dawnym użytkowaniem rolniczym tych lasów. Przeobrażeń siedliska w kierunku dąbrów świetlistych nie należy traktować jako procesów negatywnych, ani im przeciwdziałać. Mimo, że w przyszłości może to doprowadzić do znacznego spadku powierzchni grądów w granicach obszaru, zostanie to zrekompensowane wzrostem udziału widnych lasów dębowych 91I0, nieporównywalnie rzadziej występujących i krytycznie zagrożonych w całym kraju.

Powierzchnia i udział w obszarze. Grądy Tilio-Carpinetum występują w 16 płatach o łącznym areale 9,98 ha, co stanowi to 1,5% powierzchni siedlisk leśnych i 0,15% obszaru. Koncentrują się one głównie na wyniesieniach mineralnych Sosnowiec, Maliniak i Murawiniec, w północnej (okolice Kolonii Rzędziany) i środkowej (okolice Izbiszcz i Kolonii Topilec) części Parku Narodowego.

Stan zachowania w obszarze. Stan zachowania grądów w obrębie obszaru Narwiańskie Bagna został oceniony jako zły (U2), pomimo uznania parametrów powierzchni oraz perspektyw ochrony za właściwe (FV), ze względu na niską ocenę stanu struktury i funkcji siedliska (U2).

Ranga w obszarze: ocena ogólna w SDF – C (znacząca)

Zagrożenia: istniejące – B02.04 usuwanie martwych i umierających drzew, B02.06 przerzedzenie warstwy drzew, I02 problematyczne gatunki rodzime, K02.01 zmiana składu gatunkowego (sukcesja); potencjalnie także: J01.01 wypalanie. Główne zagrożenia to ekspansja roślin zielnych w runie (orlicy, trzcinnika piaskowego), a potencjalnie: lokalnie – niekontrolowane pozyskiwanie drewna i usuwanie martwych drzew. Presji ze strony roślinożerców nie należy traktować jako zagrożenie.

Planu Ochrony Narwiańskiego Parku Narodowego Operat ekosystemów lądowych, bagiennych i leśnych, Białystok 2013 zespół autorski w składzie Dan Wołkowycki (kierownik prac) oraz Aleksander Kołos, Beata Matowicka, Monika Szewczyk, Jarosław Lickiewicz, Cezary Popławski, Rafał Karczmarewicz, Karol Danik